Sytuacja powstała na skutek pandemii COVID-19 wywołała powszechną dyskusję jak zabezpieczyć swoje interesy tak, aby odnieść jak najmniejszą stratę w okresie zastoju gospodarczego oraz ewentualnie zabezpieczyć na przyszłość siebie i swoją rodzinę. Czasem podjęcie, wydawałoby się drobnych i niewielkich finansowo działań może przynieść wymierne skutki. Przede wszystkim należy zwróci uwagę na znaczenie testamentu dla uregulowania stosunków majątkowych i rodzinnych po śmierci każdego z nas. Jest to doniosłe wówczas, gdy pozostawiamy po sobie współmałżonka, dzieci czy też schorowanych rodziców. Powszechnie znane są przypadki walki o schedę spadkową, nierzadko kończące się długotrwałymi i kosztownymi postępowaniami sądowymi skutkującymi rozpadem dotychczas kochających się i życzliwych sobie rodzin. Istnieją jednak prawne możliwości, by skutecznie zapobiec takim zdarzeniom. Często dopiero w toku przewodu sądowego dowiadujemy się o instytucji zachowku, zapisu, czy też, że dokonując działu majątku spadkowego Sąd zaliczy uczynione przez zmarłego za jego życia darowizny na rzecz swoich najbliższych. Być obdarowanym spadkiem w wyniku testamentu to nie tylko wielkie szczęście ale czasem i duże zmartwienie, powiązane niejednokrotnie ze sporymi wydatkami, jeśli testator pozostawił długi lub spadkobierców ustawowych. Tym ostatnim tj. rodzicom, małżonkowi i dzieciom, a w niektórych przypadkach również wnukom i prawnukom spadkodawcy, na mocy art. 991 k.c., przysługuje roszczenie o wypłatę konkretnej sumy pieniężnej tytułem zachowku. W przypadku, gdy uprawniony jest osobą małoletnią lub też trwale niezdolną do pracy, to są to dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach jest to polowa wartości tego udziału. Nadto, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnemu mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy testamentowemu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo jego uzupełnienia, przy czym Sąd doliczy darowizny w myśl przepisu art. 993 k.c.

Aby więc ustrzec spadkobierców przed problemami z udowodnieniem w przyszłości czy dochodzący zachowku został już zaspokojony w swoich prawach za życia testatora (co najczęściej ma miejsce) należy w pierwszej kolejności zadbać o to, aby w samym testamencie w sposób wyraźny i szczegółowy ująć komu, co i w jakiej kwocie (jakiej wartości) zostało podarowane. Podkreślić przy tym należy, że sporządzający testament nie ma obowiązku informowania najbliższych zarówno o samym fakcie dokonania tejże czynności, jak i o treści testamentu. Jeśli pragniemy, aby rodzice, współmałżonek, dzieci lub inne bliskie nam osoby zostały potraktowane w sposób szczególny po naszej śmierci powinniśmy spisać stosowne instrukcje i polecenia oraz wskazać osobę , która ma je wypełnić. Najwłaściwszą formą będzie forma testamentu notarialnego. W innych okolicznościach starajmy się , aby również i umowa darowizny sporządzona została w formie aktu notarialnego, a jeśli to niemożliwe, to przynajmniej na piśmie. Pamiętajmy również, ale przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.

Często pojawia się dylemat czy darować, a może pożyczyć pieniądze i potem zwolnić z długu pożyczkobiorcę. W przypadku naszego przyszłego spadkobiercy najlepszym rozwiązaniem będzie uczynienie darowizny. Unikniemy mozolnego i długotrwałego postępowania dowodowego w procesie o zachowek. Obie te umowy są zwolnione z podatku od spadku i darowizn (darowizna), podatku od czynności cywilnoprawnych (pożyczka) w przypadku osób najbliższych. W sprawach bardziej zawiłych konieczne będzie zasięgnięcie porady prawnika. Takie postępowanie może śmieszyć lub też budzić zdziwienie krewnych, ale nie zrażajmy się tym, gdyż ważny jest cel, jaki osiągniemy: uregulowaną kwestię zachowku jeszcze za naszego życia.

Zachowek podlega także dziedziczeniu, co oznacza w praktyce, że z chwilą śmierci osoby, która mogłaby dochodzić zachowku, wstępują w jej miejsce jej spadkobiercy zgodnie z przepisami prawa spadkowego. Należy tu rozgraniczyć sytuacje, gdy dziedziczymy zachowek, którego prawo i wysokość zostało już ustalone za życia uprawnionego czy też zmarł on przed wytoczeniem powództwa lub w trakcie rozpoczętego przewodu sądowego. W pierwszym przypadku zachowek podlega dziedziczeniu na zasadach ogólnych, czyli dzielony jest pomiędzy wszystkich spadkobierców. W drugim przypadku, zgodnie z zapisem art. 1002 k.c., roszczenie z tytułu zachowku przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należy o osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy. Jeśli przy tym uprawniony do zachowku ma kilku spadkobierców, spośród których jedynie część odziedziczy roszczenie o zachowek, to ta część roszczenia, która nie została odziedziczona wygasa. Uprawnieni do dziedziczenia zachowku nabywają jedynie należną im część roszczenia o zachowek analogiczną do części, jaka przysługuje im w majątku spadkowym. Roszczenie o zachowek nie przechodzi na spadkobierców nawet wtedy, gdy zobowiązany do zapłaty zachowku uznał roszczenie na piśmie.

Wypada tu zwrócić uwagę na kilka dodatkowych kwestii: Po pierwsze – zachowek nie przysługuje małżonkowi po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego, a także w sytuacji formalnie niezakończonego wyrokiem rozwodowym małżeństwa, jeśli spadkobierca wystąpił o orzeczenie rozwodu  z winy współmałżonka. Po drugie – zachowek nie przysługuje małżonkowi w przypadku orzeczonej przez sąd separacji, a także jeśli separacja nie została jeszcze formalnie orzeczona, ale spadkodawca wystąpił z wnioskiem o jej orzeczenie z winy współmałżonka. Po trzecie – rodzicom przysługuje prawo do zachowku tylko w sytuacji, gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie zstępnych, Po czwarte – rodzice naturalni tracą prawo do zachowku po swoich dzieciach po ich przysposobieniu. Po piąte zachowek nie przysługuje także osobom wydziedziczonym przez spadkodawcę, osobom, które zrzekły się dziedziczenia, osobom, które zostały uznane za niegodne dziedziczenia oraz osobom, które odrzuciły spadek.